Douchen of een bad nemen was onzedelijk

Dit verhaal maakt deel uit van een maandelijkse serie. De verhalen worden geschreven door Hans Vogels van Heemkundekring Helmont. Reacties kunnen ook gemaild worden naar info@heemkundekringhelmont.nl

Al is baden van alle tijden, toch was proper- en zindelijkheid vroeger niet vanzelfsprekend. Alleen de rijkeren beschikten over een sanitaire inrichting. In de loop van de twintigste eeuw werd warm en koud stromend water uit de kraan algemeen. Het nemen van een bad of douche werd vanaf toen gebruikelijk. Sinds 1910 moeten alle woningen van een toilet zijn voorzien en vanaf 1965 is voor nieuwbouw ook een badkamer verplicht.

 In 1925 werd in een vergadering van Woningbouwvereniging De Hoop, voorgesteld om voor de huurders van hun woningen een badhuis ter beschikking te stellen. Men had bedacht dat hygiënische mensen ook hun huizen beter schoon zouden houden, wat de vereniging ten goede kwam. Een meerderheid reageerde positief op het geopperde idee, maar er waren ook tegenstanders. De voorzitter voorzag financiële obstakels en er werden zedelijke bezwaren naar voren gebracht. De geestelijke adviseur was fel gekant tegen het baden door jongeren. Het badhuis kwam er uiteindelijk toch, al mochten er alleen volwassenen uit de kleren.

Vanaf 1929 exploiteerde de vereniging de badgelegenheid aan de toenmalige Tolpoststraat. Al vanaf de start was het project verliesgevend. Een gemeentelijke subsidie bracht wel enige verlichting, maar De Hoop moest zelf het tekort aanvullen. Met verlaging van de tarieven werd getracht het aantal bezoeken, en dus de inkomsten, op te krikken. Het had maar weinig effect, er was simpelweg te weinig animo. Je wassen deed je enkel op zaterdag en een schrobbeurt in een teil was gebruikelijk. Tussentijds waste men alleen de handen en het gezicht, de voeten kregen alleen een wasbeurt voor een bezoek aan de dokter.

Het badhuisbezoek nam toe, maar de opkomst van de douche zorgde voor een vroegtijdig einde van de badinrichting. Tegen de sluiting werd in 1968 toch geprotesteerd. Het voortbestaan werd tijdelijk toegestaan, tot de opening van een nieuwe badinrichting bij zwembad De Wissen. Het oude badhuis kreeg een bestemming als Rechtswinkel, als was het geen blijvende. Leegstand en verval werden gekeerd door een buurtactie, waarna het pand als wijkgebouw werd ingezet. Enkele jaren later werd er een jongerencentrum in ondergebracht.

Architectuur

Het Badhuis aan de Tolpoststraat anno 1930. (Regionaal Historisch Centrum Eindhoven)

Het pand, met een gescheiden dames- en herenafdeling en een wachtruimte, werd ontworpen door een ambtenaar van Publieke Werken. Het deels onderkelderde gebouw heeft één bouwlaag met aan weerszijde een uitbouw. De muren bestaan uit metselwerk. De kap heeft een bedekt zadeldak met wolfseinden, een schoorsteen en een ontluchtingstoren. De deuren hebben smeedijzeren klampen. De aanbouw heeft een bakstenen borstwering, waarop het dak met steunbalken is bevestigd. Bij de verbouwing tot wijkhuis zijn binnen alle elementen weggebroken die aan de primaire functie van badhuis herinneren. Het pand heeft een architectuurhistorische waarde en is van belang wegens zijn typologische zeldzaamheid.

Bronnen:

Regionaal Historisch Centrum Eindhoven. | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.