Jos Leenen wil het Helmonds levend houden: ‘Dialect sterft uit’

Het Helmonds dialect heeft voortaan een digitale toekomst. Helmonder Jos Leenen (75) presenteerde 23 september in het Theo Driessen Instituut zijn website De taal van Helmond. Leenen wil de unieke klanken en spelling van het Helmonds vastleggen voor de komende generaties: “Voor straks, als de laatste Helmonder is uitgepraat.”

“Taal is altijd in ontwikkeling, dat is niet per se erg”, begint Jos Leenen, voorheen onderwijzer op de lagere St. Jozefschool in Helmond. “Het dialect van Helmond sterft uit, daarom moet het vastgelegd worden. Zelfs geschreven Helmonds houdt geen stand, want later weet men niet meer hoe je het correct moet uitspreken. Met deze website wil ik dat voorkomen.”

Klankzuivere spelling
Het idee voor de website ontstond anderhalf jaar geleden, maar Leenen doet al sinds 1988 onderzoek naar het Helmonds. “Vanuit het volste respect voor de huidige spelling heb ik gekeken naar de klanken van ons dialect. Ik heb een klankzuivere spelling ontworpen die ook voor toekomstige generaties leesbaar en bruikbaar blijft”, legt hij uit. Klankzuivere spelling betekent: je schrijft een woord precies zoals je het uitspreekt.

Daarvoor ontwierp Leenen onder andere het lèèrplèñkske, een standaardleerplankje, te vinden op de website. Het leerplankje van De taal van Helmond is een soort letterplankje waarmee je het Helmonds kunt begrijpen. “Woorden worden precies zo opgeschreven als je ze uitspreekt: korte klanken altijd kort, lange klanken dubbel. Ook tweeklanken en bijzondere letters hebben hun eigen duidelijke schrijfwijze.”

Vandaag de dag wordt dialect gezien als dom of ordinair, iets voor de minderen. Maar dat is onzin.

Volgens Leenen is het Helmonds dialect bijzonder door het rijke gebruik van klinkers; a, e, i, o, u en y. “Wij hebben er meer dan de omliggende dialecten. Waarom dat zo is, probeer ik nog te achterhalen. Maar het is fascinerend.”

Un taal um ğruts òp te zin
“Dialect is herkenbaarheid. Het kan ook een band scheppen. Denk aan mensen met dementie die ineens hun dialect na jaren weer horen. Dat doet iets.” Leenen hoopt dat Helmonders hun taal met meer trots gaan gebruiken. “Vandaag de dag wordt dialect gezien als dom of ordinair, iets voor de minderen. Maar dat is onzin. Standaard Nederlands – vroeger ABN of AVN – is eigenlijk een slap aftreksel van de dialecten. Vroeger praatte iedereen in dialect.”

Helmonds als taal
Naast de leerplankjes staan er op de website van Leenen ook gedichten, liedjes, spellingregels en stukskes, die wekelijks in het weekblad De Loop zullen verschijnen. Leenen benadrukt dat het Helmonds meer is dan zomaar een dialect. “Wij mogen ons dialect eigenlijk een taal noemen, want het heeft nu een eigen spelling en grammatica. Net als het Fries. Vandaar ook de titel van de website: De taal van Helmond.” Leenen hoopt dat zijn website Helmonders vooral dichter bij hun taal brengt: “Het maakt eigenlijk niet uit hoe wij nu schrijven, Hellemonds, Hellemons of Hèlemòns. Helmonders begrijpen elkaar toch wel. Maar later weet men het niet meer. Dat zou doodzone zijn.”

Beeld: Jos Leenen