Verbintenis en verzoening; Belangrijkste woorden bij Erkenning Slavernijverleden

Onder grote belangstelling vond vorige week in het Huis voor de Stad de Dag van Erkenning Slavernijverleden plaats. Naast de excuses door burgemeester Sjoerd Potters namens de gemeente voor de deelname van Helmond aan het slavernijverleden van Nederland was de avond verder gevuld met krachtige woorden van de sprekers. Aangevuld met muziek en dans van diverse muziekgroepen.

Namens de werkgroep Herdenking-Viering Slavernijverleden Helmond begeleidde Giovanni Rollins de genodigden en belangstellenden door deze avond. “Een avond waarin de zwarte bladzijde van slavernij in de geschiedenis wordt herdacht. Een periode van racisme, discriminatie en ongelijkheid. Waarin we de pijn erkennen die deze mensen en hun nakomelingen hebben moeten doorstaan”, sprak burgemeester Potters.

Elke druppel vult het glas
Lid van de werkgroep Stephen Alvares sprak in zijn verhaal over zijn eigen verleden als nakomeling van een vrijgemaakte slaaf. “Elke druppel vult het glas. Dat we komen tot het punt van gelijkheid. De dag van erkenning en excuus is nu hier. Voor de vele mensen die op hun manier gestreden hebben tegen de slavernij.  Voor mijn voorouders die deze tijd meemaakten en waarvan de angel er nog enigszins in is blijven zitten. Mijn vader, geboren in 1907, was het kind van een vrijgemaakte slaaf en een joodse vrouw, manumissies genaamd. Zelfs ík heb in mijn opvoeding sterk meegekregen dat er meer eerbied was voor de witte en zelfs voor de lichtgekleurde mens. Hoewel de intentie voor eerbied goed bedoeld was, kreeg ik een bepaald soort onderdanigheid mee in mijn opvoeding. Wat ik in mijn leven heb meegedragen.”

Eén minuut stilte
Uit het onderzoeksrapport in 2024 naar het slavernijverleden van Helmond blijkt dat ook de gemeente Helmond geprofiteerd heeft van de op slavernij-gebaseerde koloniale economie. De gemaakte winsten kwamen in de zakken terecht van welgestelde Helmondse families die generaties lang de dienst uitmaakten in de stad. Burgemeester Potters verwoordde het als volgt; “Ons land heeft een geschiedenis gekend met twee gezichten. Wat we onze Gouden Eeuw noemen, was een periode van enorme rijkdom. Tegelijkertijd was het een periode waarin medemensen groot onrecht werd aangedaan. En intens leed. Dit deel van onze geschiedenis heeft nog altijd na-effecten voor huidige generaties. Want wij zien dat in onze samenleving van nu, gelijkheid en gelijkwaardigheid nog niet altijd vanzelfsprekend zijn. We zien dat racisme en discriminatie helaas nog steeds veelvuldig voorkomen.”

Lees hier de volledige tekst Excuses voor slavernijverleden van Helmond door burgemeester Potters

“Namens het college van burgemeester en wethouders bied ik hierbij excuses aan voor de betrokkenheid van onze rechtsvoorgangers bij de koloniale slavenhandel. En bij de onderdrukking en uitbuiting van tot slaaf gemaakte medemensen. Daarmee zetten we geen punt achter onze geschiedenis, maar zien we die onder ogen. Zodat we samen de weg vooruit vinden. En samen kunnen bouwen aan onze gezamenlijke toekomst.” Op deze woorden volgde een minuut stilte

Gebroken Ketenen, Onbreekbare Zielen
Spreekster Marita O’Bryan uitte haar eerbied voor de voorouders. “Vandaag buig ik mijn hoofd. Niet uit schaamte, maar uit eerbied. Eerbied voor hen die vastgeketend waren, maar nooit bezeten konden worden. De ketenen zijn gebroken! Maar de pijnlijke stilte, die leeft nog voort in het onderwijs, de werkvloer, de maatschappij, wereldwijd. Ze waren mensen. Geen slaven. Zoals Comvalius schrijft: ‘Onze voorouders waren geen slaven. Ze waren mensen die tot slaaf gemaakt zijn. Het is tijd dat we hun mens-zijn teruggeven.’ (…) Ze zijn uit onze geschiedenisboeken gewist, maar nooit uit onze botten, onze dromen, ons geheugen. Allen gereduceerd tot alles wat niets voorstelt, alles wat lager is dan de mensheid, in de hoofden en de harten van hen die hiervan profiteerden.”

“Slavernij werd afgeschaft in 1863, maar pas in 1873 kwam er loonarbeid. En zelfs toen was de afschaffing van slavernij geen afschaffing van institutioneel racisme. Geen afschaffing van uitsluiting. Geen afschaffing van stilte. Veel van onze grootouders werkten zich kapot – niet alleen in lijf en leden, maar in identiteit. Want waar is hun verhaal gebleven? Niet in het lesboek. Niet in de Canon. Maar wij, wij dragen het.”

“(…) Helmonds textiel draagt een verzwegen draad, geweven met katoen uit koloniën, verkocht in een wereld zonder wederkerigheid. Herstel is pas echt, als we alle draden zien. En leren weven met waardigheid. Geef dus terug wat niet vernietigd kon worden. Vandaag geef ik hun mens-zijn terug. In woord. In stilte. In liefde. Zoals de burgemeester van Helmond zei bij het aanbieden van excuses: “Woorden doen ertoe.” Woorden helen. Woorden bekrachtigen. Woorden verbinden. (…) Vandaag krijgen mijn voorouders woorden. Woorden van liefde. Woorden van eer. Woorden die ertoe doen. Want als je iemand jarenlang hun mens-zijn ontneemt, is het woord het eerste wat je hen terug moet geven. (…) ”

“Niet iedereen begrijpt waarom excuses nodig zijn. Sommigen zeggen: “Ik was er niet bij. Ik heb niets gedaan.” Maar het gaat niet om persoonlijke schuld anno 2025. Het gaat om structureel stilzwijgen, structureel wegkijken, dat nog generaties nawerkt in onderwijs, op scholen, op de werkvloer, in sport, in de maatschappij. Als de geschiedenis hen heeft uitgewist, dan is het onze taak om ze terug te schrijven. Met woorden. Met eer. En ja met excuses, hoe ongemakkelijk dat ook voelt. Want herstel vraagt niet om gemak. Herstel vraagt om moed. De nazaten van hen die profiteerden, dragen vandaag een andere erfenis. Niet van schuld, maar van verantwoordelijkheid. Niet om terug te kijken met schaamte, maar om vooruit te kijken met moed. Want heling vraagt om gedeeld bewustzijn. En pas als ook zij zich verbinden aan het herstel, kunnen wij samen zeggen: deze geschiedenis raakt ons allemaal…”

Muzikale omlijsting
De optredens van deze avond kwamen van de Awasa groep met hun Surinaamse Awasadans, daarbij begeleid op onder andere de apintiedrum. Ook de lokale Menari groep maakte haar opwachting met een optreden van jong en oud, samen met hun begeleidingsgroep. Zij presenteerden traditionele Molukse dansen en brachten ook een Moluks lied ten gehore. De avond werd afgesloten met Antilliaanse live-muziek.

Werkgroep Herdenking-Viering Slavernijverleden Helmond
Dit is Helmond vroeg de werkgroep die deze dag en ook de viering op 1 juli mogelijk maakte om een reactie op de woorden van burgemeester Potters. “Onze werkgroep heeft deze avond als bijzonder en intens ervaren. Wij ervoeren een goed gevoel voor de gezamenlijke toekomst. Deze avond heeft voor een mooie verbintenis gezorgd”, spreekt Mariëlla Elmont namens de werkgroep. “De woorden uitgesproken door onze burgemeester zijn binnengekomen. Daarom is het prettig dat we de komende vakantieperiode hebben om deze woorden te laten bezinken. De burgemeester geeft aan verdere stappen te willen zetten. Ook de werkgroep streeft hiernaar. Met bijvoorbeeld educatieve programma’s en het geven van voorlichting over deze periode en de nasleep die deze heeft in onze huidige tijd. Laten we vooral in gesprek blijven met elkaar. Het is namelijk een proces dat stapsgewijs doorlopen moet worden”, vervolgt Elmont.

“Als werkgroep hebben we speciaal voor deze Dag van Erkenning een beeld laten maken. Mevrouw Dreischor-Scheepers, voor velen bekend als tante Cilia, overhandigde dit cadeau aan onze burgemeester. Op het beeld staat een Afrikaans symbool, de betekenis hiervan is verzoening. Wij als groep willen met open blik en open hart op weg naar vooruitgang en herstel. Met dit symbolisch teken van verzoening aanvaarden wij de gedane excuses.”

Foto’s: Hélène Ermens