Leer in Kunstlokaal42 hoe je muziek in woorden vat

Het omschrijven van muziek in woorden is niet makkelijk, weten concertgangers die een spetterend optreden vaak niet beter kunnen omschrijven dan ‘mooi’. Hoe fijn zou het zijn als je de emoties die je toen ervoer goed kon verwoorden? Heel fijn en erg waardevol, stelt filosoof Jos Kessels die een boek schreef over de kracht van beeldtaal en poëzie om muziek te beschrijven. Op 17 april geeft hij in Kunstlokaal42 in Helmond een presentatie over zijn boek ‘Taal geven aan muziek. Een nieuwe harmonieleer’.

De boekpresentatie vindt plaats tijdens de Maand van de Filosofie die dit jaar als thema ‘Chaos’ heeft. “Of er raakvlakken zijn tussen chaos en muziek? “In zekere zin wel. Veel moderne muziek wordt door sommige mensen als chaotisch ervaren. Nummers uit de twintigste eeuw en twaalftoonsmuziek komen soms over als georganiseerde wanorde. Tijdens mijn presentatie ga ik een aantal voorbeelden laten horen”, zegt Kessels.

Het boek behandelt het belang van poëzie en beeldtaal om muziek te omschrijven. Woorden geven aan muziek is erg belangrijk, stelt Kessels: “Als jij naar een geweldig concert bent geweest dat je kippenvel gaf en je tot het diepste van je ziel raakte, hoe verwoord je dat? Vaak kom je niet verder dan ‘het was geweldig’. Het is een schrijnende tegenstelling om iets wat je fantastisch vond niet te kunnen omschrijven op de manier die het verdient.”

Meer waarde

Hoe beter je onder woorden kunt brengen wat iets voor je betekent, des te meer waarde het heeft. “Als je dol bent op vogels ga je alle soorten bestuderen, zodat je ze kunt herkennen als ze voorbij vliegen”, verduidelijkt Kessels. “Dat geldt ook voor mensen die graag tuinieren. Zij weten op den duur ook met welke specifieke plantensoort ze bezig zijn en welke soort juist wel of niet in de schaduw geplant moet worden. Door hun toenemende kennis genieten deze mensen meer van hun hobby. Dat geldt ook zo voor muziek. Door poëzie te gebruiken, kun je woorden geven aan het gevoel dat je krijgt van een muziekstuk. Als dat je lukt, komt muziek nog dieper binnen en kun je er nog meer van genieten. Woorden en beelden versterken het gevoel van de klanken die je hoort.”

Poëzie heeft de reputatie  ‘abstract’ of ‘ingewikkeld’ te zijn. “Dat is een misvatting. Het is echt niet zo dat poëzie per definitie moeilijk of complex is. We gebruiken in het dagelijks leven regelmatig poëtische teksten. Als je verliefd bent, schrijf je liefdesbrieven waarin je je emoties en gevoelens blootlegt. En via Whatsapp delen mensen ook hun gevoelens.”

Handvatten

Kessels’ favoriete compositie is ‘Das Wohltemperierte Klavier’ van Bach. Hij geniet nog meer van dit muziekstuk doordat hij beter kan verwoorden wat het voor hem betekent: “Ik luister er eindeloos vaak naar. In het begin hoor je vooral een technisch stuk, later vallen de in elkaar lopende melodielijnen je op en daarna trekken weer andere aspecten de aandacht. Volgens biograaf Christoph Wolff schreef de componist het stuk ter ‘vernieuwing van geest en ziel’. Met die kennis hoor je dat terug in de muziek en proef je de emotie die Bach erin stak. Als je dit weet, ervaar je de muziek nog intenser.”

In de presentatie op 17 april geeft de filosoof handvatten waarmee bezoekers aan de slag kunnen. Het wordt een interactieve lezing waarin Kessels het publiek aan het werk zet: “Je kunt na afloop beginnen met taal geven aan muziek. Je leert ook meer over jezelf als je onder woorden kunt brengen wat muziek met je doet.”

Voor muziekliefhebbers

Het boek (én de presentatie in Lokaal 42 aan de Markt in Helmond) is volgens Kessels voor elke muziekliefhebber geschikt: “Ik behandel niet alleen klassieke muziek, maar ook moderne stijlen zoals jazz. Het maakt niet uit om welk genre het gaat: bij muziek draait het erom om woorden te geven aan klanken en de gevoelens die dat bij je oproept.”