Economische rol Helmond in slavernijverleden groot

Onder de naam Dag van Erkenning werden afgelopen vrijdag de resultaten van het eerste officiële onderzoeksrapport naar de rol van Helmond en Helmondse bestuurders bij het slavernijverleden gepresenteerd aan gemeente Helmond en Werkgroep Herdenking-Viering Slavernijverleden Helmond.

Vorig jaar werd duidelijk dat ook Helmond een rol speelde in het slavernijverleden. Vervolgens startte in februari het eerste onderzoek. Onderzoeker Henk Roosenboom overhandigde de resultaten hiervan aan burgemeester Elly Blanksma en Werkgroep Herdenking-Viering Slavernijverleden Helmond.

Verkenning voor erkenning
Henk Roosenboom, oud-gemeentearchivaris van Helmond, onderzocht samen met historica Kim Lempereur de rol van Helmondse bestuurders. De gemeente plaatste daarbij een aantal kaders. Er is alleen gekeken naar stads- en gemeentebestuurders van 1621 tot 1863 (vanaf de oprichting West-Indische Compagnie tot het aannemen van de Emancipatiewet inzake afschaffing van de slavernij) die betrokken waren bij slavernij in het Atlantisch gebied. Daarmee wordt Nederlands West-Indië (De West) bedoeld; de combinatie van Suriname, Curaçao en de koloniën in West-Afrika.

In de archieven zijn weinig Helmondse namen gevonden van bestuurders die direct betrokken waren. “Het was vooral de elite die economisch profiteerde van handel gebaseerd op exploitatie van tot slaaf gemaakten. In die tijd was de elite echter zeer verweven met bestuurders. Nadat het gebruik van linnen door Helmondse wevers verminderde, werd dit vervangen door katoen. Dat werd geïmporteerd uit De West. De katoenen stoffen exporteerde men vervolgens naar Nederlands-Indië.”

Lees ook: Ook Helmondse families betrokken bij slavernij

Jan Goddard Biertempel – schepen 1771-1774
Biertempel was vóór hij in Helmond schepen werd ongeveer 15 jaar plantagehouder. Voor hij zich in Helmond vestigde, verkocht hij zijn plantages. Eén daarvan was een suikerplantage waarop ook veel slaven aan het werk waren. Uit onderzoek blijkt dat deze man een hardvochtig meester was. Zijn vergaarde rijkdom zorgde echter voor toetreding tot de elite van Helmond.

Daniël Cornelis Wesselman – drossaard 1778-1789
Daniël Cornelis was de broer van Carel Frederik. Deze laatste werd Heer van Helmond nadat hij in 1781 het Kasteel en de heerlijke rechten kocht. Hij benoemde zijn broer Daniël, handelaar in Amsterdam en zeer betrokken bij de handel in slaven, tot drossaard. Die functie bekleedde hij slechts in naam; Hij ontving het loon, maar liet vervolgens het werk over aan een plaatsvervanger. Cornelis is waarschijnlijk nooit in Helmond geweest.

Amandus Bots – gemeenteraadslid 1850-1857
De enige Helmondse bestuurder tot dusver die een duidelijke rol heeft gespeeld in het slavernijverleden van Helmond is Amandus Bots. Diverse leden van de familie Bots waren betrokken bij exploitatie van slaven. De familie bezat twee katoenplantages in Suriname; Esthersrust en Killenstein. Van Amandus is aangetoond dat hij zich persoonlijk bemoeide met de gang van zaken in Suriname.

Conclusies
De eerste conclusie uit het onderzoek is dat weinig Helmondse bestuurders directe betrokkenheid hadden bij de handel in en exploitatie van tot slaafgemaakte mensen. Wel is er veel indirecte betrokkenheid door facilitering en stimulering van de katoennijverheid en de import en export uit en naar koloniale gebieden. De winsten kwamen terecht bij individuen en families die dus de dienst uitmaakten in de stad. Helmond profiteerde daardoor van de op slavernij gebaseerde koloniale economie.

Aanbevelingen
Aanbevolen wordt een vervolgonderzoek met een bredere vraagstelling, waarin alle slavernijgerelateerde aspecten aan de orde kunnen komen. Daar hoort een bredere geografische focus bij met tevens aandacht voor De Oost. Ook de rol van de missie en het perspectief van de slaafgemaakten zijn vraagstukken. Tevens pleit men voor serieuze aandacht voor de doorwerking van het slavernijverleden in het heden.

 

Lees ook: ‘Dag van Erkenning’ Helmond; Emotionele oproep om heling

Het complete onderzoeksrapport vind je op de gemeentepagina Resultaten onderzoek slavernijverleden van Helmond gepresenteerd.

Foto’s: Hans Choufoer