Hoe een Helmonder het opneemt tegen een chemiegigant

Stel je voor dat je gezondheidsklachten krijgt waardoor je thuis komt te zitten. En jaren later pas bevestigd krijgt dat deze klachten zijn ontstaan door nalatigheid van je werkgever. Het overkwam Jan de Kloe uit Helmond. De Kloe maakt zich via het platform ‘Stop PFAS Helmond’ sterk om meer bewustzijn te creëren rond het effect van gevaarlijke stoffen in de leefomgeving. Helmond heeft namelijk met een zwaar verontreinigde leefomgeving te maken. En dat heeft effect op de gezondheid van álle Helmonders.

De Kloe werkte tot hij ziek werd voor Custom Powders in Helmond. Hij kwam dagelijks in aanraking met chemische stoffen, waarvoor hij niet goed beschermd werd. Jaren later ontdekte hij pas dat de werkomstandigheden onveilig waren, zodat zijn gezondheid sterk verslechterde.

Dit bedrijf stootte grote hoeveelheden PFAS uit dat in de lucht en bodem terechtkwam. “PFAS is een verzamelnaam voor duizenden giftige stoffen. Deze stoffen breken niet af en hopen zich op in ons lijf en onze leefomgeving. PFAS zorgt voor verstoringen in het menselijk lichaam waaronder ons dag-en-nachtritme (ook wel endocrine systeem genoemd). Ook veroorzaakt deze stof hormoonverstoringen en beïnvloedt het onze biochemische klok (cardiaans ritme)”, zegt De Kloe.

Meer kwaad dan goed
De stof is schadelijk voor jongeren en ouderen. PFAS zit in kleine hoeveelheden in ons voedsel en water. In Helmond zit relatief veel van deze stof in de lucht, bodem en het water door de industrie in de omgeving. “Deze stof zorgt voor verstoringen in het lichaam en dat kan grote gevolgen hebben. Zo kan PFAS autistische kenmerken veroorzaken. Maar als je niet weet dat dit door die stof komt, kan dat tot medische fouten leiden. Krijg je bijvoorbeeld direct medicijnen voorgeschreven, is dat slecht voor je.”

PFAS kan het erop doen lijken dat kinderen autisme hebben, terwijl dat niet zo is. “Wanneer een arts die niet op de hoogte is van de aanwezigheid van deze stoffen besluit om zijn patiëntje het etiket autisme op te plakken, heeft dat grote gevolgen. Kinderen krijgen een labeltje dat niet bij hen past en meer kwaad dan goed doet. Als ouder weet ik waar ik over praat, want ik maakte het mee met mijn kinderen”, zegt De Kloe.

Levenswerk
Sinds De Kloe ziek thuis zit, is hij onder meer bezig om de problematiek rond PFAS op de kaart te zetten en in Helmond meer bewustzijn te creëren over dit onderwerp. Dat valt volgens hem op zijn zachtst gezegd nog niet mee: “Gemeente Helmond negeert de ernst van de situatie en speelt het dossier steeds door. Dat betekent dat er geen oplossing is en zonder voorkennis gewerkt wordt. Er is dus nog steeds veel PFAS in de Helmondse leefomgeving. En er wordt niets gedaan om de verspreiding te verminderen of fouten te herstellen.”

Het onder de aandacht brengen van de giftige stoffen in de Helmondse lucht, bodem en water is het levenswerk geworden van de Kloe. Hij biedt mensen die met dezelfde klachten rondlopen hulp door naar hen te luisteren. Ook voor informatieverschaffing en kennisdeling op het vlak van PFAS kun je bij hem terecht: “Bewustwording creëren is mijn doel.”

WOB-verzoek
De politiek is ermee bezig en er worden vragen gesteld. “Er gebeurt alleen niet veel. Een Wet openbaarheid van bestuur (WOB)-verzoek dat ik in 2018  indiende, bewees mijn gelijk, maar daar werd niets mee gedaan. Het was duidelijk dat er niet op de juiste manier gewerkt werd, waardoor ik ernstig ziek werd.”

In het WOB-verzoek staat dat ook dat de MAC-waarde waar De Kloe tijdens zijn werkzaamheden bij Custom Powders aan blootgesteld is, buitensporig hoog was. De MAC-waarde is de maximale concentratie van een gas, damp of nevel of van een stof in de lucht die op de werkplek mag hangen om veilig te kunnen werken. “Een toxicoloog gaf aan dat het om een verduizendvoudiging van de toegestane hoeveelheid ging. Dat brak mijn hart. Ik wist dat niet en kwam er pas na veel zelfonderzoek achter.”

Geëxperimenteerd
Het onderzoek rond PFAS in Helmond loopt al jaren, maar een oplossing is er niet. Volgens De Kloe wordt deze problematiek doelbewust achtergehouden. Want de bekendmaking van wat er gebeurd is “zou de gemeente op zijn grondvesten doen schudden”. Custom Powders loosde lange tijd giftige stoffen (in)direct in rivier de Aa en het gemeentelijk riool. Ook kwam de samenwerking dat het in Helmond gevestigde bedrijf had met Chemours/Dupont uit Dordrecht eerder in de media duidelijk aan het licht.

Dupont is een controversieel Amerikaans chemiebedrijf dat in eigen land onder een vergrootglas ligt. Maar volgens De Kloe in Helmond “vrij spel” kreeg. “In Helmond is geëxperimenteerd met een luchtverbrandingstechniek die niet eerder getest was. De uitstoot van schadelijke stoffen gebeurde zonder nabehandeling. Er vond geen controle plaats dus kon de onderneming daar lange tijd ongestoord mee doorgaan. Je laat als gemeente een bedrijf uit het buitenland ongecontroleerd lozen op de Aa en het riool.”

Geen leermomenten
Toxicologisch onderzoek van Chiel Jonkers bevestigde deze misstand. Het bleef in Helmond niet bij deze ernstige vorm van vervuiling. Fouten zijn geen leermomenten: “De bodem in Helmond is ernstig vervuild, blijkt uit onderzoek. Volgens een toxicoloog is de Helmondse grond vuiler dan de grond onder de fabriek van Chemours in Dordrecht.

In diezelfde grond werd door de gemeente legale hennepteelt gefaciliteerd waarvan vervolgens olie gemaakt werd. In deze olie zat dus een teveel aan PFAS dat mensen binnenkrijgen. Dat kan echt niet en is schadelijk voor de gezondheid.”

Samenwerking zoeken
De komst van hennepteelt werd volgens De Kloe op basis van onvolledige informatie doorgevoerd. Dat neemt hij de gemeente kwalijk. Hij geeft aan geen kruistocht tegen de gemeente te voeren. Integendeel. “Het liefste wat ik wil is samenwerken met de gemeente. Ik wil helpen en kijken hoe we deze problematiek samen kunnen aanpakken. Wegkijken is het laatste dat er moet gebeuren.”

De Kloe vroeg tijdens de commissievergadering van 4 juli 2023 inzage in alle documenten rond de PFAS-kwestie in Helmond: “Het enige dat qua documentatie is vrijgegeven is een tijdlijn zonder onderliggende documenten. De Raad heeft recht op meer informatie zodat er wat kan gebeuren.”

Lees ook het Omroep Brabant-artikel: ‘Het land zit vol met PFAS en de meest vervuilde plekken zijn in Brabant‘