Van vandalisme naar kunst: graffiti leverde Seyar celstraf en beruchtheid op

Seyar is de artiestennaam van een graffitikunstenaar uit Helmond. Deze vijftigplusser is al veertig jaar actief met spuitbussen, maar wil niet met zijn echte naam in de publiciteit komen. Deze man zette in de jaren 80 de stad op stelten met zijn werk en moest daarvoor zelfs bijna een half jaar de cel in. Tegenwoordig is het buitenland vooral zijn werkveld en geeft hij treinen een compleet nieuw uiterlijk. Het leverde hem de bijnaam ‘Mr. Whole Car’ op van de Italiaanse media: “Ik pak treinen van top tot teen in.”

De Helmonder heeft zijn leven in het teken van graffiti gesteld. Hij leidt naar eigen zeggen een “normaal leven”, maar in zijn vrije tijd is hij actief als Seyar (echte naam bij de redactie bekend). Onder deze naam drukt hij letterlijk zijn stempel op de wereld. Voordat hij onder de naam Seyar werkte, gebruikte hij andere schuilnamen. De passie voor graffiti begon kleinschalig. “Ik begon in 1983 met het zetten van Tags (logo’s van de schuilnaam van graffitiartiesten. red) toen ik nog op de middelbare school zat.”

“In de stad zetten de hooligans Huggy en Ollie van Helmond Sport overal hun initialen neer. Je zag hun namen verspreid over heel Helmond en dat vond ik heel vet. Al snel volgde ik hun voorbeeld. Later ben ik meer een eigen stijl gaan ontwikkelen en meer dan alleen mijn naam gaan zetten. In het begin ging ik met een markeerstift op pad, maar dat werd later dus een spuitbus”, vertelt Seyar.

Treinstellen
Seyar kreeg het graffitivirus naar eigen zeggen te pakken toen hij in 1985 een graffiti-expositie bezocht die door stadsgenoot Henk Pijnenburg was opgezet. Als (mede)organisator maakte Pijnenburg zich sterk voor graffiti als geaccepteerde kunstvorm. Hij maakte verschillende tentoonstellingscatalogi en andere publicaties. De belangrijkste zijn ‘New York Graffiti’, ‘Quik + Blade’ en ‘Coming from the Subway’.

De exposities van Pijnenburg maakten indruk. “Pijnenburg verdient een standbeeld voor wat hij voor graffiti en Helmond heeft betekend. Ik weet nog goed dat ik ontzettend onder de indruk was van de expositie en ik heb de catalogus letterlijk kapot gelezen”, vertelt hij. Hij trok de designs over en dat hielp Seyar bij het ontwikkelen van een eigen stijl. Een stijl die volgens hem op muren en later zelfs treinstellen thuishoorde.

Groot ego
“In New York presenteerden artiesten als Blade hun werk op treinen en metro’s. Niet voor niets heet zulk werk ‘Subway Art’. Graffiti is kunst voor mensen met een groot ego. Je schrijft je naam ergens op in de hoop daarmee de aandacht te trekken. Dat is me in Helmond zeker gelukt. De gemeente werd stapelgek van me, omdat ik van mijn stad de Nederlandse versie van de Bronx wilde maken. In de hele stad moest graffiti te zien zijn”, vertelt de Helmonder.

Terwijl gemeenten tegenwoordig flink in de buidel tasten voor murals (muurschilderingen), was dat in de jaren 80 wel anders. Graffiti werd niet als kunstvorm beschouwd en als vandalisme gezien. Het leverde Seyar op een gegeven moment een celstraf op: “Op een dag werd ik midden in de nacht opgepakt door de politie. Toen ik uiteindelijk werd vrijgelaten, ging ik terug om mijn werkstuk af te maken. Tot groot ongenoegen van de politie die een groot onderzoek opstartte. Dat onderzoek leidde tot een gevangenisstraf.”

Getekend voor het leven
Uiteindelijk moest de Helmonder vijf maanden de cel in. “Ik was negentien jaar en zat tussen criminelen. Alleen omdat ik op muren tekende. De tijd in de cel heeft me getekend voor het leven, maar niet op de manier die de autoriteiten zouden willen. Ik ben namelijk niet gestopt.”

Sterker nog: na het uitzitten van zijn straf gooide Seyar er zelfs een schepje bovenop en ging hij in het buitenland aan de slag. In onder meer Italië nam hij complete treinstellen, naar eigen zeggen “van top tot teen” onder handen. Het leverde hem de bijnaam ‘Mr. Whole Car’ op. De Helmonder claimt zo’n 500 treinen te hebben voorzien van zijn werk. “In de graffitiscene word je met 200 treinen al als een legende beschouwd. Dat aantal was niet genoeg voor mij.” Ook bewerkte hij naar eigen zeggen “duizenden panels en andere objecten.”

Verslavend
Angst voor een gevangenisstraf houdt hem niet tegen. “Tegenwoordig is graffiti niet meer zo’n taboe en wordt het niet meer zo gecriminaliseerd. Sterker nog: mijn werk wordt zelfs in fotoreportages getoond. Ik heb met mijn helden samengewerkt en met hen pieces gezet. Allemaal anoniem, want ik wil mijn identiteit uit de publiciteit houden. Mensen weten dankzij dit artikel pas dat ik uit Helmond kom en daarmee geef ik al meer dan genoeg informatie prijs.”

Of er een tijd komt wanneer Seyar zijn ware identiteit prijsgeeft, is nog maar de vraag. Pas wanneer “alle ophef gedempt is” overweegt hij om te laten weten wie hij is. Plannen om te stoppen heeft hij echter nog lang niet. “Het is verslavend. Een artiest als Blade is zeventig en hij is nog steeds actief. Dat zie ik mezelf ook wel doen. Het klinkt misschien als een cliché, maar graffiti is echt een way of life.”

Zelfexpressie
Graffiti hoort bij het leven van Seyar. “Het is een vorm van zelfexpressie. Mijn jeugd was niet altijd gemakkelijk, maar hoe ik me ook voelde: graffiti was er altijd voor me. Het is een creatieve uiting die mijn leven makkelijker en mooier maakt.”

Een gevangenisstraf, gedwongen om in de anonimiteit te werken en geen erkenning: het leven van een graffitikunstenaar klinkt nu niet bepaald glamoureus. Toch heeft Seyar er geen spijt van dat hij voor deze richting koos: “De spanning en de kick die het geeft om jouw naam overal te zien zijn ongelooflijk. Op den duur merk je dat jouw werk anderen inspireert en motiveert. Dat is geweldig om te zien. Een paar jaar geleden ging een van mijn werken die ik met de 1Up-crew in Berlijn maakte viraal. Ons eerbetoon aan de door politiegeweld omgekomen George Floyd spoten we op een trein. Die graffitikunst ging de wereld over. Op het treinstel stond de tekst ‘Please, I can’t breathe’.”

Kunstacademie
De langzame acceptatie van graffiti heeft de deuren geopend voor andere kunstvormen. Street art en urban art domineren (steeds vaker) het straatbeeld. Een ontwikkeling die Seyar met terugwerkende kracht waardeert: “In het begin moest ik er niets van hebben. Je hebt met mensen van de Kunstacademie te maken die ineens zeggen ‘vanuit een graffitiachtergrond’ te werken. Onzin! Alleen Banksy heeft dat gedaan. Wat ik mooi vind, is dat street art ontstaan is vanuit graffiti. Dat zag ik eerst niet. Ik vind het tof wat er gebeurt.”

Moderne street art zal de Helmonder niet snel maken. Oldschool Graffiti wel. Hoelang nog weet hij niet: “Ik weet niet waar het eindigt. Het oplopen van allerlei trappen om een trein te bewerken kost veel energie. Ik ben nu vijftig en heb echt even rust nodig. Ik houd Seyar gescheiden van mijn normale leven. Fijn om te merken dat graffitikunstenaars niet meer de boemannen zijn zoals we vroeger werden afgeschilderd. We werden erg hard aangepakt, maar nu heeft de politie andere prioriteiten.”

[Fotografie: Seyar]