Helmondse voorkomt dat het dialect uit Helmond vertrekt

Riekie Adriaans (84) is een rasechte Helmondse en is daar trots op. De voormalige uitbaatster van café De Gouden Kegel op de Markt in Helmond maakt zich sterk voor het ‘Hellemonds’. Ze wil het authentieke Helmondse dialect bewaren voor het nageslacht. Dat doet ze door spreekwoorden te verzamelen en door met gesprekken de taal levend te houden.

“Het zou heel mooi zijn als het Hellemonds blijft bestaan. Het Helmonds dialect is gewoon prachtig en hoort bij de stad. Samen met een aantal andere mensen probeer ik het dialect levend te houden. We komen als een club samen onder de naam ‘Haw ut Hellemonds’ waarin we over ons leven praten. Dat doen we in ons vertrouwde dialect”, vertelt Adriaans.

Als geboren en getogen Helmondse maakt ze zich sterk voor ‘haar’ Hellemonds. Als het aan Adriaans ligt, praat ze de hele dag in dialect. Dat wordt steeds lastiger. Steeds minder mensen gebruiken namelijk het Hellemonds om zich verstaanbaar te maken. “Er komen steeds meer mensen van buiten de stad hier wonen, waardoor het dialect langzaamaan verdwijnt. Dat is jammer.”

ABN
Ook merkt ze dat de nieuwe generatie het Hellemonds niet zo goed beheerst. “Als ik bij mijn kleinkinderen ben en wat aan hen vertel, hoor ik ze later wel eens roepen. ‘Papa, oma vertelt weer iets wat ik niet kan verstaan!’ Dan hoor ik even later mijn zoon zeggen: ‘moeder, praat toch eens ABN’”, vertelt ze met een lach.

Het aantal leden van ‘Haw ut Hellemonds’ loopt in de tientallen. Corona heeft een hoop roet in het eten gegooid. “Voor de pandemie uitbrak, kwamen we elke vrijdag samen in het ‘zevercafe’ in De Fonkel. Daar praatten we in plat Helmonds over de dingen die ons bezighielden. Helaas is dat initiatief er niet meer. Daarvoor in de plaats is het ‘zevertheater’ gekomen waarin we liedjes zingen en optredens verzorgen. Allemaal in het Helmonds uiteraard”, zegt Riekie.

Spreekwoorden
Een typisch kenmerk van het Hellemonds is dat de ‘sch’ in woorden als school, scheef en schieten vervangen wordt door ‘sk’. Dat geeft een veel harder, knauwend geluid. “Skieten en skool zijn echte Helmondse termen. Wat het Hellemonds zo bijzonder maakt, is dat er in verschillende delen van de stad ook verschillende dialecten zijn. Aan de ene kant van het kanaal krijg je een ‘kumke’ koffie, terwijl je aan de andere kant een ‘tas’ koffie ontvangt.“

Door Helmondse spreekwoorden te verzamelen, wil Adriaans het dialect levend houden. Ze is pas begonnen, maar een van haar favorieten is toch wel ‘Wie mee zun erremoei ginne raod wit, is nie wert dattie da hé’. “Dat betekent zoiets als dat je arm bent en niet weet hoe je uit de penarie komt, je het misschien wel verdiend hebt”, besluit ze.